Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου

January 15, 2010 by eleni

Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου

Έτσι ονομάστηκε στη γαλλική ιστορία η νύχτα της 23ης προς την 24η Αυγούστου 1572 (γιορτή του Αγίου Βαρθολομαίου), κατά την oποία άρχισαν στο Παρίσι φοβερές σφαγές των Ουγενότων (ονομασία των διαμαρτυρομένων στη Γαλλία).
Μετά τη συνθήκη του Αγίου Γερμανού (8 Αυγούστου 1570), που σταμάτησε προσωρινά τους πολέμους ανάμεσα στους Ουγενότους και τους καθολικούς, οι Ουγενότοι άρχισαν να κερδίζουν την εύνοια του βασιλιά Καρόλου Θ’, στον οποίο ο ηγέτης τους ναύαρχος Κολινί ασκούσε μεγάλη επιρροή.

Η βασιλομήτωρ Αικατερίνη των Μεδίκων και οι ηγέτες των καθολικών, οι Γκιζ, τρομοκρατημένοι από την αυξανόμενη δύναμη των Ουγενότων, εκμεταλλεύτηκαν τον ερχομό στο Παρίσι μεγάλου αριθμού Ουγενότων ευγενών (περίπου 12.000) για τον γάμο (18 Αυγούστου) του βασιλιά Ερρίκου της Ναβάρα (αργότερα Ερρίκου Δ’) με τη Μαργαρίτα του Βαλουά, αδελφή του βασιλιά. Η Αικατερίνη κατόρθωσε να πείσει τον γιο της ότι οι Ουγενότοι ετοιμάζονταν για ένοπλη εξέγερση και ότι επιβαλλόταν η ομαδική τους σφαγή. Μετά τη συγκατάθεση του Καρόλου, δόθηκε η διαταγή σε έτοιμα πλήθη δολοφόνων γύρω στις 2 τη νύχτα προς τις 24 Αυγούστου και άρχισε η τρομερή σφαγή. Δολοφονήθηκαν πάνω από 3.000 Ουγενότοι και ο ναύαρχος Κολινί. Ο Ερρίκος της Ναβάρα και ο πρίγκιπας του Κοντέ γλίτωσαν από τη σφαγή γιατί αποκήρυξαν το θρήσκευμά τους. Η βασιλική διαταγή μεταδόθηκε στη συνέχεια στις επαρχίες και εκτελέστηκε στις πόλεις Λιόν, Ορλεάνη, Ρουέν, Μπουρζ, Μο και Μπορντό, ενώ σε άλλα μέρη ο λαός και οι διοικητές αρνήθηκαν να εκτελέσουν τη διαταγή. Το αποτρόπαιο αυτό έγκλημα μεγάλωσε το μίσος ανάμεσα στα δύο δόγματα, προκάλεσε την αγανάκτηση των διαμαρτυρομένων χωρών της Ευρώπης, αναζωπύρωσε τον εμφύλιο πόλεμο στη Γαλλία και έγινε το σύμβολο της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας.

Αν και σήμερα οι ιστορικοί διαχωρίζουν την εκτέλεση των προτεσταντών ηγετών με τη λαϊκή σφαγή, ακόμα ερίζουν για την ευθύνη της βασιλικής οικογένειας και το βαθμό εμπλοκής ή αδράνειάς τους στην οργάνωση της σφαγής.

Η παραδοσιακή ερμηνεία, η οποία φθίνει σταδιακά, ωστόσο, θέλει την Αικατερίνη των Μεδίκων και τους Καθολικούς συμβούλους της ως κύριους υπεύθυνους, οι οποίοι, φοβούμενοι την αποκάλυψη της συνέργειάς τους στην απόπειρα δολοφονίας του ναυάρχου Κολινί και την εκδίκηση των Προτεσταντών που τους περίμενε, ώθησαν το βασιλιά Κάρολο Θ’, διστακτικό και χωρίς φιλοδοξίες, να διατάξει την εκτέλεση των ηγετών των επαναστατών. Από αυτή τη χρονική στιγμή κι έπειτα χρονολογείται ο θρύλος της “μοχθηρής βασίλισσας Αικατερίνης”, καθώς σκιαγραφήθηκε σαν μια ραδιούργα Ιταλίδα, δρώντας υπό τις αρχές του μακιαβελικού ηγεμόνα. Ο μισογυνισμός και το μένος έναντι των Ιταλών στις ιστορικές διηγήσεις των Προτεσταντών ιστορικών αποδείχτηκαν ελκυστικές όχι μόνο στους ομόθρησκούς τους, αλλά και στους Καθολικούς που έψαχναν έναν αποδιοπομπαίο τράγο για τις συμφορές της Γαλλίας.

Από την άλλη πλευρά, η σφαγή τίθεται υπό το ιδεολογικό πρίσμα της εποχής: τον νεοπλατωνισμό. Ο Κάρολος Θ’ και η Αικατερίνη δε θα μπορούσαν να εμπλέκονται στη δολοφονία του Κολινί, καθώς αυτό θα ήταν αντίθετο στην επιθυμία τους να διατηρήσουν την αρμονία και την ομόνοια γύρω από τις βασιλικές υποθέσεις. Ωστόσο, με την απόπειρα δολοφονίας, τον εμφύλιο πόλεμο και τη λαϊκή εξέγερση, η ισορροπία διαταράχθηκε και, προκειμένου να διασαλευτεί και να καταλυθεί όλη η αρμονία και η ισορροπία του κράτους, έπρεπε να πολεμήσουν το πρόβλημα στη ρίζα του και, έτσι, να “θυσιάσουν” τους προτεστάντες ηγέτες και να συναινέσουν στη σφαγή.

Κατ’ άλλους, οι πραγματικοί υπαίτιοι είναι οι ίδιοι οι Παριζιάνοι, ο Οίκος των Γκιζ και ο βασιλιάς Φίλιππος Β’ της Ισπανίας. Οι Γκιζ, εξαιρετικά δημοφιλείς στο Παρίσι, εκμεταλλεύτηκαν τον ήδη υπάρχοντα αναβρασμό στην πόλη από τα προηγούμενα χρόνια για να ασκήσουν πίεση στο βασιλιά και την Αικατερίνη, οι οποίοι δεν είχαν τελικά άλλη επιλογή και συναίνεσαν στην επιθυμία των Γκιζ, των Αρχών της πόλης και της λαϊκής τάξης.

Τέλος, υπαίτιος θεωρείται και ο Ερρίκος Γ’ της Γαλλίας, αδερφός του βασιλιά, καθώς εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση για να αναλάβει την εξουσία, συνεργαζόμενος με τον δούκα Ερρίκο του Γκιζ και τις αρχές του Παρισιού. Σε αντίθεση με τον αδερφό και τη μητέρα του, ήταν υπέρ, μετά την απόπειρα δολοφονίας του Κολινί, του να εξολοθρεύσει μερίδα των ηγετών προτεσταντών, προκειμένου να εκλείψει ο κίνδυνος εκδίκησης.

Μετά τη σφαγή στο Παρίσι, όταν η Αικατερίνη και ο Κάρολος Θ’ έμαθαν για την ανάμειξη του Ερρίκου, ενώ αρχικά η Αικατερίνη είχε καταδικάσει τα εγκλήματα και κατηγορούσε τους Γκιζ, επειδή βασιζόταν πολύ στην υποστήριξη του Ερρίκου, στη συνέχεια μια δεύτερη βασιλική ανακοίνωση εξέφραζε την επιθυμία του Καρόλου να αποτρέψει μια συνωμοσία των επαναστατών. Η Αικατερίνη “κάλυψε” το γιο της, ωστόσο του στέρησε κάθε εξουσία στη Γαλλία, τον έστειλε με βασιλικό στρατό στη Λα Ροσέλ και ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Πολωνίας.